İçindekiler

» IVF "Tüp bebek"

 IVF Tüp Bebek



 

İlk defa 1978 yılında tüp bebek yapıldı. Önceleri tüpleri tıkalı kadınlar için bu yöntem düşünüldü. Ancak daha sonra tıbbi gelişmeler ve erkek infertilitesi üzerine geliştirilen başarılı yöntemlerle uygulama alanı çok genişledi. Tüp bebek yönteminde anneden alınan yumurtalara sperm konularak kuluçka makinesi benzeri bir ortamda bekletilir. Hücre bölünmeleri belli bir düzeye geldikten sonra rahim içine embriyo transferi denilen işlemle konur. Burada yuvalanması ve gelişimini sürdürebilmesi halinde gebelik elde edilmiş olur.

Tüp bebek (İVF) ve Mikroenjeksiyon (ICSI) nasıl uygulanır?

IVF(Tüp Bebek Yöntemi):

Anne adayını adet döneminden itibaren takibe alırız. Ultrasonografi yardımıyla yumurtalardaki folikülleri tespit ederek uygun dozda ve yöntemde yumurtalıkları çalıştırıcı ilaçlara başlarız.(gonal-f, puregon, fostimon, menegon vs). Belli aralıklarla yumurtalıkları takip ederiz. Bu takipte eğer yumurtalar çok fazla sayıda artmış ve sırt sırta bir görünüm almışsa yani bal peteği denilen bir durum oluşmuşsa ilaçların dozunu azaltırız. Tam tersi gelişim az ya da yoksa ilaç dozunu artırmamız gerekir. Elde edilen foliküller yeterli büyüklüğe ulaşırsa ilaçlar kesilir. Yaklaşık 24-36 saat sonra yumurtayı olgunlaştırıcı ilaç(HCG) yapılır. Bu enjeksiyondan 35 saat sonra ise OPU denilen yumurta toplama işlemi yapılır. OPU ultrason eşliğinde ultrasonun prob denen kısmına takılan çelik bir iğne yardımıyla yumurtalıkların içine girerek oluşan yumurtaları aspire etme yöntemidir. Bu şekilde tüplere konulan yumurtalar embriolog tarafından kalitelerine göre ayrılır. En kalitelileri seçilen yumurtalara sperm enjekte edilir. Daha önceleri her yumurta etrafına 50 bin kadar sperm konmaktaydı. Ancak şimdilerde hemen hemen her merkezde mikroenjeksiyon yolu ile sperm yumurtanın içine konmaktadır. Bu şekilde döllenmiş yumurtalar özel bir cihazın içinde ( belli bir ısı ve karbondioksit ortamı sağlarlar) bekletilir. Eğer döllenme başarılı olmuşsa 8 hücreli safhada rahim içine transfer edilir. Son yıllarda embrio 8 hücreli safhada değil de blastokist denilen çok daha fazla bölündüğü safhada rahim içine konulmaktadır. Bu embrionun rahme tutunmasını ve daha yüksek oranda canlı bebek elde edilmesini sağlar. Tabii bu arada yardımcı ilaçlar da anne adayına verilmeye devam etmektedir. Çeşitli progesteron ilaçları, çinko desteği, aspirin verilmesi gibi ek destekler yapılır. Folik asitte başlanabilir. Her embriyo transferinde ideal olarak iki adet embriyo rahme konur. Bu sayı şayet embriyo kaliteleri zayıfsa 3 e çıkarılabilir. Çoğul gebeliklerden kaçınmak için embriyo sayısını artırmamak lazımdır.

Tüp bebek kimlere uygulanır ?

• Kısırlığın nedeni belli değilse
• Her iki tüp tıkalıysa
• Yumurtlama bozuk ise (PCOS)  
• Endometriosis ileri evrede ve batın içi bir çok yapışıklık oluşmuşsa
• Sperm sayıca ve kalite olarak yetersizse azoospermi varsa( testislerden TESE işlemi ile sperm elde edilmeye çalışılır.)
• Rahim ağzı spermlere geçirgen değilse
• İmmun faktörler varsa

Tüp bebek için başvuran çiftlere hangi işlemler yapılır?

 Önce genel bir değerlendirme yapılır. Nasıl bir tedavi yapılabileceği hakkında bilgi verilir. Daha sonra detaylı muayene ve ultrason ile sebep infertilite sebebi anlaşılmaya çalışılır. Erkekten gereken testler alınır. Kadından hormonal durum ve rutin testler istenir. Gerekirsr HSG ve veya histereskopi-laparoskopi planlanır. Tüm bu aşamalardan sonra tedaviya geçilir.

 
 Tüp bebek uygulaması dört basamaktan oluşur;

Yumurtaların geliştirilmesi; yumurtalıkların uyarılması için iğne şeklinde hormon ilaçları kullanılır ve fazla sayıda yumurtanın olgunlaşması sağlanır.

Yumurtaların toplanması; OPU:ultrasonografi eşliğinde ve hafif bir genel anestezi  ile yumurtalar toplanır.

Yumurtaların laboratuvarda döllenmesi; elde edilen yumurtalar ile erkekten elde edilen sperm laboratuvar koşullarında embriyolog tarafından  özel ortamda bir araya getirilir.

Embriyoların anne adayının rahmine transfer edilmesi; oluşan embriyolar kadın doğum uzmanı tarafından genel anestezi altında ince bir kanül aracılığı ile anne adayının rahmine transfer edilir.

Tüpbebek işlemi sırasında ne gibi sorunlar ile karşılaşılır?

·         Uygulanan ilaçlar ile yeterince yumurta büyümesinin sağlanamaması:  Bu durumda tüp bebek işlemi iptal edilir. Yumurtalık rezervleri düşüktür ve uyarılmaya cevap vermemiştir.
 

·         Büyüyen ve çoğalan yumurtaların toplanamaması:  Ultrasonografi ile yumurta gelişimi normal olan hastalarda OPU sırasında yeterli yumurta hücresi bulunamaması.
 

·         Hiperstimulasyon sendromu gelişmesi:  Yumurtlama tedavisinde kullanılan ilaçların, yumurtalıkların aşırı uyarılmasına yol açması ve sonuç olarak yumurtalıkların aşırı büyümesi, karın içinde sıvı toplanmasına bağlı olarak karın şişkinliği, mide ve barsak problemlerinin ortaya çıkması. Ciddi sonuçlar doğurabilir ve hastanede tedavi gerektirebilmektedir.
 

·         Teknik olarak değişik sebeplerden dolayı transferin yapılamaması: Ender görülür.
 

·         Uygulamadan birkaç gün  sonra kanama olması: Gebelik şansını azaltmaktadır.
 

Tüp bebek işlemi sonrası gebelik olup olmadığı ne zaman anlaşılır?

Yapılan embriyo transferinden 12 ve 14 gün sonra toplam iki kez kanda gebelik testi (B-hCG) yapılır. Eğer gebelik testi negatif sonuç verirse progesteron tedavisi kesilir ve birkaç gün içinde görülen adetle tüp bebek programı  sona erer. Gebelik testi pozitif çıkarsa progesteron tedavisine devam edilir. Testlerden bir hafta sonra gebelik kesesinin görülmesi, bundan bir hafta sonra da bebek kalp hareketlerinin görülmesi vaginal yolla yapılan ultrasonografik muayenede  mümkün olur. Düşük olmaması için doktor tarafından progesteron desteğine devam edilir.

Tüp bebek ile gebelik elde edildikten ne gibi sorunlar olabilmektedir?

·        Kandaki testlerde yükselme olmasına rağmen daha sonra kendiliğinde düşebilir ve gebelik kesesi oluşamaz. Bu durum kimyasal gebelik olarak adlandırılmaktadır.

·        Tüp bebek ile elde edilen gebeliklerde düşük oranı normal gebeliklere göre daha fazladır ve %20-25 oranında görülmektedir. Genellikle tüp bebek uygulamasından sonra önlem olarak tüm kadınlara progesteron takviyesi yapılmaktadır.

·        Tüp bebek uygulamalarından sonra çoğul gebelik görülme oranı yaklaşık %30’dur. Bebek sayısı arttıkça erken doğum ve bunun bebekte yarattığı olumsuzluklar da artmaktadır. Çoğul gebelik olasılığını azaltmak için  transfer yapılan embriyoların sayısı kanuni olarak kısıtlanmıştır.

·        Nadiren de olsa %3-5 gibi bir oranda tüp bebek uygulamalarından sonra dış gebelik ve korn gebeliği gözlenmektedir.

·        Yapılan çalışmalar tüp bebek uygulamalarından sonra çok az miktarda kromozom anomalisi ihtimalinde artış göstermişdir.Bu oran ciddi sperm bozukluklarının ve TESA gibi yöntemler ile elde edilen sperm ile kalınan gebeliklerde biraz daha artmaktadır.

Tüp bebek tedavisinin başarı oranı ne kadardır?

Tüp bebek tedavisinin başarı oranı, uygulamayı yaptıracak olan çifte ait değişik faktörlere  ve uygulamayı yapan merkezin deneyimine göre değişmektedir. Kadının yaşı, geçirmiş olduğu hastalık ve operasyonlar, endometriyozisin varlığı ve sperm kalitesine ait bulgulara göre değişkenlik göstermektedir. Genelde değişik merkezlere göre bu oran %30-45 arasında değişmektedir. Tüp bebek uygulamasının  başarısı, gebe kalma oranı ile değil sağlıklı devam eden bir gebelik elde etme oranı ile ölçülmelidir. Bu oran yaklaşık % 20 kadardır.

                                                            karakayaturgay@gmail.com