Menopoz ve tedavisi


 




Menopoz nedir?
 

Menopoz  süreci 40 lı yaşlarda başlar. Ortalama 50-52 yaş civarında son adet görülür.Bu eşik artık menopoza girildiğini gösterir. 65 yaşına kadar sürer. Bundan sonrası ihtiyarlık dönemidir. Bu durumda kadın hayatının ortalama üçte biri menopozda geçmiş olur.

40 yaşından önce girilen menopoz erkendir. Yumurtalıklardaki foliküllerin bilinmeyen bir sebeple erkenden harcanması ya da yok edilmesiyle meydana gelir.55 yaşından sonra kanamalar devam ediyorsa mutlaka çeşitli kadın hastalıkları açısından (buna habis hastalıklarda dahildir) ayrıntılı incelenmeli ultrason, kan tetkikleri, hormonal ve sitolojik incelemeler(smear ve gerekirse biopsi.) yapılmalıdır.

 
Kadında yumurtlama ve yumurtalıklardan düzenli olarak yeterli miktarda hormon salgılanması artık sona ermiştir.Bu aşamada kadının vücudunda bir çok olumsuz değişiklikler meydana gelir.Bu dönemin konforlu bir şekilde atlatılabilmesi için doktor desteği şarttır.Menopoz bugün için artık tedavi edilmesi gerekli bir dönem olarak kabul edilmektedir.

Ancak bazı doktorlar ve menopozdaki kadınlar bu dönemi hayatın yaşanması gereken bir dönemi olarak kabul etmekte ve tedavi fikrine olumlu bakmamaktadırlar. Gerçekten de haklı olabilecekleri hususlar olduğu gibi haksız olabilecekleri yönler de vardır.  Bu halen bilim adamları arasında tam bir karara varabildikleri bir konu değildir.

Menopozdaki bir kadın tedavi edilecekse bunun çeşitli yolları vardır. Tedavinin nasıl olacağını anlamak için menopozda neler olabileceğini anlatmamız gerekir.

Menopozda artık yeterli östrojen hormonu üretilemediği için buna bağlı bozukluklar oluşmaya başlar. Bunlar:
-Ateş basması(hemen her kadında az yada çok olur)
-Uykusuzluk, sinirlilik, unutkanlık, ruhsal çöküş
-Cinsel arzularda değişme(bazen artış bazen de azalma)
-Kemik erimeleri(osteoporoz)
-Kalp damar hastalıklarına hızla artan bir eğilim
-Ciltte ve vaginada kuruluk ve atrofi
-İdrar şikayetlerinde artış

Menopozun bir süreç olduğundan bahsetmiştik.Önce 40 lı yaşlarda adet düzeninde bozulmalar ve kanama sürelerinde değişiklikler başlar. Kanda yumurtalıkları çalıştıran hormon FSH ve LH düzeyleri yükselir. Östrojen ise başlangıçta normaldir ancak zamanla azalmaya başlar.Bazen kanamalar 2-3 ay aralıklarla olabileceği gibi bazen de adet kanaması ile ayırt edilemeyen karmakarışık kanamalar meydana gelir. Bu dönemi atlatan kadında yavaş yavaş sinirlilik, ateş  basmaları, uykusuzluk görülür. Nihayet en son adetten itibaren aradan 1 yıl geçmesine rağmen adet oluşmaz. Bu durum artık menopozdur.

 

MENOPOZDA KALP VE DAMAR HASTALIKLARI

Menopozdaki bir kadında kalp ve damar hastalıklarına eğilim erkeklerdeki sevyeye çıkar.Östrojen hormonu kalp damar hastalıklarına karşı koruyucudur.Menopozda bu hormon çokk azaldığı için koruyucu seviyenin altına iner.Eksik hormonu yerine koymanın kalp damar hastalıklarını azalttığını gösteren bir çok araştıma vardır. Ancak az sayıda bilim adamı bu fikre karşı çıkmakta ve bir yararı olmadığını iddia etmektedirler.Yine de genel kanaat hormon replasman tedavisinin faydalı olduğu yönündedir

MENOPOZDA KEMİK ERİMESİ (OSTEOPOROZ)

Kemik erimesi menopozdaki kadınların en önemli problemidir. Etkilenenler trabeküler kemiklerdir.Bunlardan en sık etkileneni vertebra denen omurga kemikleri ,femur başı denen bacağı kalçaya bağlayan kemik ve el bileği kemikleridir.Kemiklerin % 15 kadarı ilk 4 yılda kaybedilir. Daha sonra yıllık kemik kaybı her yıl başına % 1 kadardır. Bu kemiklerde artmış kırık eğilimi demektir.Normalde kırılmaması gereken bu kemikler bazen hiçbir trauma olmasa bile kendi kendine kırılmakta ve iyileşemediği için ameliyatlar protezler yatalak kalma gibi durumlara yol açmakta ve sonuç genellikle ölüm olmaktadır. En azından yaşam konforu çok olumsuz etkilenmektedir.Eğer kadın sigara içiyorsa, egzersiz yapmıyorsa, şişmansa, diabeti varsa, iyi beslenmiyorsa bu risk daha da fazladır.

MENOPOZDA İDRAR YOLLARI DEĞİŞİKLİKLERİ

İdrar kesesi ve idrar yolları östrojene hassastır. Azalması halinde idrar yanmaları, idrar kaçırmalar meydana gelir. Hafif hareketlerde bile idrar tutulamaz. Menapoz öncesi dönemde %10'unda görülen bu durum menapozdan sonra kadınların %20-30'unda rastlanır. Vajinal veya ağızdan uygulanan östrojen hormonu yakınmaları azaltır veya düzeltir.

MENOPOZ TANI VE TEDAVİSİ

Tanı genellikle kadında adet gecikmeleri ve düzensizlikleri başladığında yapılan muayenede ortaya çıkar.Menopoz

A)Pre menopoz:Bu adet düzenini bozulduğu 40 lı yaşlarda başlar ve son adetin görülmesi ile biter.

B)Menopoz:Bu son adet demektir.Son adet ile menopoz gerçekleşmiş olur.

C)Post menopoz:Son adetin olduğu menopozdan başlar ve ihtiyarlık dönemi dediğimiz 65 yaşına kadar devam eder.

Tanıda premenopozda adet düzensizlikleri ve bazen fazla bazen az kanamalar vardır.Yapılan testlerde FSH yükselmeye başlamıştır. LH ve östrojen genellikle normaldir ancak LH da yükselmeye başlamışsa bu menopozun yakın olduğunu gösterir.Ve nihayet FSH yüksek ,LH yüksek ve Östrojen 30pg/mL altına inmişse ve adette görülmüyorsa artık menopoz başlamış demektir. Post menopozda bu hormonal tablo devam eder. Bu dönemde eğer tedavi yapılmazsa ateş basması, idrar şikayetleri, kuruluk, kemik erimesi, kalp damar hastalıkları gibi sorunlar ortaya çıkar. Uyku düzeni bozulur, sinirlilik artmıştır.

Tedavi bulgulara yönelik ve eksik olanı yerine koyma tedavisidir. Eksilen östrojen olduğuna göre yerine konulması gerekende o dur.Ayrıca ateş basmaları, uykusuzluk, kuruluk için ve idrar problemlerini çözmek amaçlı hedefe yönelik tedavi yapılır. Tabloya osteoporoz eklenmişse o zaman kemik güçlendiriciler, aktif d vitamini ve kalsiyum içeren ilaçlar kullanılır.

Bu arada cerrahi menopozdan da bahsetmek gerekir. Adet görmekte olan bir kadın herhangi bir sebeple yumurtalıklarını ve- veya rahmini aldırmak zorunda kalırsa doğrudan menopoza girer ve bu bulgular hemen başlar. Dolayısıyla tedavinin de hemen başlaması gerekir.

Menopoz sonrası her türlü kanama çok önemlidir ve mutlaka doktor muayenesi gerektirir.

İlave hastalıkları olanlarda tedavi mutlaka hekim tarafından ve gerekirse diğer branş hekimleri ile konsülte edilerek ve yarar zarar dengesi gözetilerek yapılır.

Her tedavi hormonlu olmak zorunda değildir. Bazen bulgulara yönelik özel tedavilerde uygulanır.

Menopoz tedavisi basit bir tedavi olmayıp mutlaka hekim tarafında takip edilmesi gereken ve aralıklı olarak ultrason,  smear, kan tetkikleri gibi testlerle de desteklenmesi gerekli bir durumdur. Yaşam konforu açısından bence ihmal edilmemelidir ve tedaviden kaçınılmamalıdır.

     
     






BESLENME

Beslenme her yaşta ve durumda son derece önemlidir. Menopoz döneminde protein (et, süt, yumurta, tohumlu sebze yemekleri vs), kalsiyum içeren besinler(süt ve süt ürünleri) ve bol yeşillik(salatalar ve her çeşit renkli sebzeler) bolca tüketilmelidir. Besinlerle ilgili ayrıntı için sitede bulunan sağlıklı beslenme için taş devri diyet listesi başlıklı yazıyı inceleyiniz.Buradaki bilgiler Cerrahpaşa Tıp Fakültesi çocuk metabolizma başkanı Prof Dr Ahmet Aydın tarafından hazırlanmıştır. www.beslenmebulteni.com adresinden de daha ayrıntılı bilgi alınabilir.

EGZERSİZ

Her gün yüruyuş ve fazla zorlanmayacak şekilde jimnastik yapılmalıdır. Kemikler bu sayede daha çok kalsiyum tutar ve kırılmalara karşı daha dirençli olur. Güneş ışığı da çok öneli olup kalsiyumun kullanılmasını kolaylaştırır.

Sonuç olarak menopozda tedavi yaşam konforu ve bu döneme özgü bir çok hastalıktan korunabilmek için benim görüşüme göre gereklidir. Bu dönemle ilgili basında reyting amaçlı birçok yalan yanlış bilgiler uçuşmakta olup bunlara dayanarak tedaviler ihmal edilmemeli ve mutlaka bir jinekoloğa danışılmalıdır.